"Zitten is het nieuwe roken." Die vergelijking zette een hele branche in gang. Rond 2015 doken zit-stabureaus overal op, en de boodschap was simpel: sta op, leef langer. Sindsdien heeft de wetenschap de krantenkoppen ingehaald, en de uitkomst is genuanceerder dan zowel de cheerleaders als de cynici willen toegeven.
De korte versie: staand werken heeft zijn plek, maar vrijwel niet om de redenen waarmee het werd verkocht.
Laten we beginnen met wat echt goed onderbouwd is – en dat gaat helemaal niet over staan, maar over zitten. Meer specifiek: onafgebroken zitten. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft haar richtlijnen in 2020 bijgewerkt en voor het eerst een aanbeveling opgenomen om zittijd te beperken. Interessant genoeg durfden ze geen getal te plakken op waar de grens ligt; de onderbouwing was simpelweg niet sterk genoeg om te zeggen "meer dan X uur is schadelijk". Wat ze wél vaststellen, is dat volwassenen 150–300 minuten per week op matig niveau zouden moeten bewegen, en dat een beetje beweging altijd beter is dan helemaal geen.
Het probleem is dus stilzitten. De vraag is of staan de oplossing is – of slechts een van de meerdere.
De calorieverbranding die er nooit kwam
Hier spatte de droom voor velen uiteen. Het idee dat je kilo's kwijtraakt door aan je bureau te staan is grondig getest, en de cijfers zijn bescheiden. Een meta-analyse uit 2018 waarin 46 studies werden samengevoegd kwam uit op ongeveer 0,15 calorieën meer verbranding per minuut dan zittend. Reken je dat door voor iemand van 70 kilo die zes uur zitten inruilt voor staan, dan kom je uit op ongeveer 54 extra calorieën per dag. Een halve banaan dus.
En dat gaat ervan uit dat je het verschil niet compenseert – wat de meeste mensen min of meer onbewust doen. Er is een vaak geciteerde berekening die uitkomt op 2,5 kilo vet per jaar, maar die gaat uit van een laboratoriumsituatie waarin niemand een extra boterham pakt. Daar komt nog bij dat het lichaam op een slimme manier lui is: na een tijdje staan stoppen de meeste mensen met gewicht verplaatsen en rondbewegen, en dan wordt het kleine voordeel nog kleiner. Wil je je juist verdiepen in de calorieënkant, dan hebben we daar meer over geschreven in Verbrand je meer calorieën als je staat en werkt?
Bloedsuiker – waar het echt interessant wordt
Dit is het punt waarop de meeste dingen die over zit-stabureaus worden geschreven eigenlijk een beetje fout zijn.
Het idee is dat staan de bloedsuikerpieken na de maaltijd afvlakt. En in sommige gevallen klopt dat. Een studie bij vrouwen met een verhoogd diabetesrisico liet zien dat vijf minuten staan per half uur de bloedsuikerreactie na het eten met ruim 30 procent verlaagde. Veelbelovend.
Het probleem is dat evenveel studies juist de andere kant op wijzen. Wanneer onderzoekers drie opzetten vergeleken – onafgebroken zitten, zitten met staandepauzes, en zitten met korte wandelpauzes – is het patroon vrij duidelijk: wandelen doet het werk, staan niet. In een van de studies verlaagden de lichte wandelpauzes de bloedsuiker na de maaltijd, terwijl de staandepauzes niet hetzelfde effect hadden.
De conclusie is niet dat staan waardeloos is. De conclusie is dat beweging ertoe doet, niet het rechtstaan zelf. Van stoel naar stilstand is een kleine stap. Dat inruilen voor een rondje naar de koffieautomaat is een grotere.
De hele dag staan is ook niet het antwoord
De slinger slaat makkelijk door naar de andere kant, dus het mag gezegd worden: constant staan heeft ook nadelen. Een Deense studie die werknemers twaalf jaar volgde zag een duidelijk verhoogd risico op spataderen bij mensen die het grootste deel van de werkdag stonden. Tel daar gezwollen benen, pijnlijke voeten en een onderrug die protesteert bij op, en het wordt duidelijk dat acht uur staan geen gezondheidskuur is. Het lichaam wil afwisseling, niet nog een vaste houding om in vast te komen zitten.
De Europese Arbeidsomstandighedenautoriteit wijst dezelfde kant op: langdurig staan kan klachten geven in benen, knieën, enkels en voeten, plus lage-rugklachten en vermoeidheid. Goed om in gedachten te houden de volgende keer dat iemand voorstelt om alle bureaustoelen eruit te gooien.
Vijf veelvoorkomende mythes over staand werken
Rond staand werken zijn allerlei ideeën ontstaan die niet overeind blijven. Dit zijn de bekendste.
Mythe 1: De hele dag staan is beter dan zitten
Nee. Onderzoek wijst op afwisseling, niet op het vervangen van de ene vaste houding door de andere. Langdurig staan heeft eigen gezondheidsrisico's, zoals het vorige stuk laat zien.
Mythe 2: Je verbrandt veel meer calorieën staand
Het verschil is ongeveer 0,15 calorieën per minuut. Dat is niet genoeg voor gewichtsverlies, en de meeste mensen compenseren bovendien met meer eten.
Mythe 3: Een in hoogte verstelbaar bureau lost alle ergonomische problemen op
Ergonomie gaat over hoe je de werkplek gebruikt, niet alleen over welke apparatuur je hebt. Het Centrum voor arbeids- en milieugeneeskunde wijst erop dat langdurig werk met lage intensiteit zonder pauzes en afwisseling een ongunstige belasting geeft, ongeacht het bureau. De apparatuur verlaagt de drempel, maar doet het werk niet voor je.
Mythe 4: Staan maakt je automatisch productiever
Er is geen automatisch verband. Het RIVM stelt dat zowel langdurig zitten als langdurig staan het risico op overbelastingklachten vergroot. Wat voor veel mensen werkt, is staan te gebruiken voor taken die geen fijne motoriek vragen, zoals vergaderingen en afstemmingen, en diepe focus te bewaren voor de houding waarin je je het best kunt concentreren.
Mythe 5: Staan is genoeg voor je hartgezondheid
Stilzitten vergroot het risico op hartziekten, maar het zijn regelmatige beweegpauzes en fysieke activiteit die het duidelijke effect geven, niet stil blijven staan aan je bureau.
Wat degenen die er echt onderzoek naar doen aanbevelen
De meest bruikbare richtlijn kwam in 2015, in een expert-overzicht in de British Journal of Sports Medicine dat was opgesteld in opdracht van de Britse volksgezondheidsautoriteit. Die is concreet op een manier die de WHO juist vermijdt: kantoormedewerkers zouden er in eerste instantie naar moeten streven om ongeveer twee uur per dag aan staan en lichte beweging tijdens werktijd te halen, en dat geleidelijk op te bouwen naar vier uur. Niet in één keer, maar verspreid – zitten moet regelmatig worden onderbroken, met een mix van staan, korte wandelingen en pauzes.
Twee tot vier uur klinkt veel, totdat je beseft dat het verspreid is over een hele werkdag. Het gaat er niet om te staan tot je benen gevoelloos worden, maar om niet uren achter elkaar te blijven zitten. Over hoe vaak je redelijkerwijs moet afwisselen hebben we nagedacht in Hoe vaak moet je afwisselen tussen zitten en staan?
Wat blijft er dan over, nu de hype is gaan liggen?
Staand werken is noch de wonderkuur uit 2015, noch de onzin waarvoor de kater het wilde laten doorgaan. Het is een hulpmiddel met een vrij smalle maar echte functie: het makkelijk maken om vaak het zitten te onderbreken, zonder je bureau te hoeven verlaten. De waarde zit niet in het staan zelf, maar in het gemakkelijk kunnen wisselen.
Dat is precies waarom een oplossing waarmee je in een paar seconden kunt wisselen meer waard is dan een indrukwekkende specificatie. Een desk riser verricht geen wonderen voor je verbranding. Maar hij verlaagt de drempel om op te staan, en dat is, als je het onderzoek mag geloven, precies waar het om draait.
Veelgestelde vragen
Is het beter om staand of zittend te werken?
Geen van beide – het beste is om af te wisselen. Onderzoek wijst erop dat beweging en afwisseling het effect geven, niet de houding zelf. We gaan hier dieper op in, met concrete richtlijnen voor hoeveel je zou moeten staan, in Is het beter om staand of zittend te werken?
Hoe lang moet je aan een bureau staan?
De expertconsensus komt uit op beginnen met ongeveer twee uur staan en lichte beweging per werkdag, verspreid over de dag, en dat geleidelijk opbouwen naar vier uur – niet in één stuk staan.
Is een zit-sta bureau gezond?
Het helpt vooral doordat het makkelijk maakt om het zitten vaak te onderbreken. De waarde zit in de afwisseling, niet in het staan.
Val je af van staand werken?
Nee, in de praktijk niet. Het verschil komt neer op ongeveer een halve banaan per dag, en de meeste mensen compenseren met meer eten.
Bronnen
- WHO. Guidelines on physical activity and sedentary behaviour (2020).
- Saeidifard F e.a. Differences of energy expenditure while sitting versus standing: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Preventive Cardiology (2018).
- Henson J e.a. Breaking up prolonged sitting with standing or walking attenuates the postprandial metabolic response in postmenopausal women. Diabetes Care (2016).
- Bailey DP, Locke CD. Breaking up prolonged sitting with light-intensity walking improves postprandial glycemia, but breaking up sitting with standing does not. Journal of Science and Medicine in Sport (2014).
- Tüchsen F e.a. Prolonged standing at work and hospitalisation due to varicose veins: a 12 year prospective study of the Danish population. Occupational and Environmental Medicine (2005).
- Buckley JP e.a. The sedentary office: an expert statement on the growing case for change towards better health and productivity. British Journal of Sports Medicine (2015).
- EU-OSHA. Prolonged constrained standing postures: health effects and good practice advice.
- RIVM. Creëer beweging, belast goed – het arbeidsleven.
- Centrum voor arbeids- en milieugeneeskunde, Regio Stockholm. Risicovolle fysieke belasting op het werk.
0 reacties